ପଦପରିବର୍ତ୍ତନ — ବିସ୍ତୃତ ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — ପଦପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଧ୍ୟାୟ।
- ବିଶେଷ୍ୟକୁ ବିଶେଷଣରେ ଓ ବିଶେଷଣକୁ ବିଶେଷ୍ୟରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ପଦପରିବର୍ତ୍ତନ କହନ୍ତି।
- ସାଧାରଣତଃ କୃଦନ୍ତ ଓ ତଦ୍ଧିତ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଏହା କରାଯାଏ।
- ଧାତୁ ପରେ ଅ, ଅନ, ତି ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ କଲେ ବିଶେଷ୍ୟ; ତ, ତବ୍ୟ, ଅନୀୟ, ୟ ଯୋଗ କଲେ ବିଶେଷଣ ହୁଏ।
- ତଦ୍ଧିତ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ବିଶେଷଣ ହୁଏ — ଅ, ଆଳୁ, ଇନ୍, ଏୟ, ତା, ମତ୍, ବତ୍, ମୟ ଇତ୍ୟାଦି।
ଧାତୁ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଉଦାହରଣ
| ପ୍ରକୃତି + ପ୍ରତ୍ୟୟ | ପଦ |
|---|
| ଆ + ଗମ୍ + ଅ | ଆଗମ |
| ଆ + ଗମ୍ + ଅନ | ଆଗମନ |
| ଆ + କୃ + ତି | ଆକୃତି |
| ପଠ୍ + ତ | ପଠିତ |
| ପଠ୍ + ତବ୍ୟ | ପଠିତବ୍ୟ |
| ପଠ୍ + ଅନୀୟ | ପଠନୀୟ |
| ପଠ୍ + ୟ | ପାଠ୍ୟ |
୧. କୃଦନ୍ତ — ବିଶେଷ୍ୟ → ବିଶେଷଣ
| ବିଶେଷ୍ୟ | ବିଶେଷଣ |
|---|
| ଅଧ୍ୟୟନ | ଅଧୀତ |
| ଅବଶେଷ | ଅବଶିଷ୍ଟ |
| ଅବରୋଧ | ଅବରୁଦ୍ଧ |
| ଅନୁସରଣ | ଅନୁସୃତ |
| ଅବତାର | ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ |
| ଅଭିନିବେଶ | ଅଭିନିବିଷ୍ଟ |
| ଅତିରେକ | ଅତିରିକ୍ତ |
| ଅନୁବାଦ | ଅନୂଦିତ |
| ଆନୟନ | ଆନୀତ |
| ଆହରଣ | ଆହୃତ |
| ଆଗ୍ରାଣ | ଆଘ୍ରାତ |
| ଆହ୍ୱାନ | ଆହୂତ |
| ଆରାଧନା | ଆରାଧିତ |
| ଆରୋହଣ | ଆରୋପିତ |
| ଆବିଷ୍କାର | ଆବିଷ୍କୃତ |
| ଆସ୍ୱାଦନ | ଆସ୍ୱାଦିତ |
| ଗଣନ | ଗଣିତ |
| ଇଚ୍ଛା | ଇଚ୍ଛିତ |
| ଈକ୍ଷଣ | ଈକ୍ଷିତ |
| ଉପହାସ | ଉପହସିତ |
| ଉତ୍ଥାନ | ଉତ୍ଥିତ |
| ଉଦ୍ବେଗ | ଉଦ୍ବିଗ୍ନ |
| ଉଲ୍ଲାସ | ଉଲ୍ଲସିତ |
| ଉତ୍ପାଦନ | ଉତ୍ପାଦିତ |
| କଥନ | କଥିତ |
| କମ୍ପନ | କମ୍ପିତ |
| କର୍ତ୍ତନ | କର୍ତ୍ତିତ |
| କ୍ରାନ୍ତି | କ୍ରାନ୍ତ |
| କ୍ରୋଧ | କ୍ରୁଦ୍ଧ |
| କ୍ଲେଶ | କ୍ଲିଷ୍ଟ |
| କ୍ଷତି | କ୍ଷତ |
| କ୍ଷୟ | କ୍ଷୀଣ |
| ଖଣ୍ଡନ | ଖଣ୍ଡିତ |
| ଦୀପ୍ତି | ଦୀପ୍ତ |
| ଦମନ | ଦମିତ |
| ଧାରଣ | ଧାରିତ |
| ନିଧାନ | ନିହିତ |
| ନିଷେଧ | ନିଷିଦ୍ଧ |
| ନାଶ | ନଷ୍ଟ |
| ନିମଜ୍ଜନ | ନିମଜ୍ଜିତ |
୨. ବିଶେଷଣ → ବିଶେଷ୍ୟ
| ବିଶେଷଣ | ବିଶେଷ୍ୟ |
|---|
| ଅନୁରକ୍ତ | ଅନୁରକ୍ତି |
| ଅନୁମିତ | ଅନୁମିତି |
| ଅବିକୃତ | ଅବିକାର |
| ଆସକ୍ତ | ଆସକ୍ତି |
| ଉନ୍ନତ | ଉନ୍ନତି |
| ଦୃଷ୍ଟ | ଦୃଷ୍ଟି |
| ନିହିତ | ନିଧାନ |
| ପ୍ରଶାନ୍ତ | ପ୍ରଶାନ୍ତି |
| ଭ୍ରାନ୍ତ | ଭ୍ରାନ୍ତି |
| ପ୍ଲାବିତ | ପ୍ଲାବନ |
| ପ୍ରଣତ | ପ୍ରଣତି |
| ଶ୍ରୁତ | ଶ୍ରୁତି |
| ବ୍ୟକ୍ତ | ବ୍ୟକ୍ତି |
| ପ୍ରାତ | ପ୍ରୀତି |
| ନିକ୍ଷିପ୍ତ | ନିକ୍ଷେପ |
| ଆବଦ୍ଧ | ଆବନ୍ଧ |
| ଆହୂତ | ଆହୁତି |
| ଉକ୍ତ | ଉକ୍ତି |
| କୃତ | କୃତି |
| ଗୃହୀତ | ଗ୍ରହଣ |
୩. ତଦ୍ଧିତ — ବିଶେଷ୍ୟ → ବିଶେଷଣ
| ବିଶେଷ୍ୟ | ବିଶେଷଣ |
|---|
| ଅହଙ୍କାର | ଅହଙ୍କାରୀ |
| ଅପରାଧ | ଅପରାଧୀ |
| ଅଭ୍ୟନ୍ତର | ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ |
| ଅଭିମାନ | ଅଭିମାନୀ |
| ଅପେକ୍ଷା | ଆପେକ୍ଷିକ |
| ଆଣ୍ଠୁ | ଆଣ୍ଠୁଆ |
| ଜ୍ଞାନ | ଜ୍ଞାନୀ |
| ତେଜଃ | ତେଜସ୍ୱୀ |
| ବୁଦ୍ଧି | ବୌଦ୍ଧିକ |
| ମାୟା | ମାୟାବୀ |
| ମେଧା | ମେଧାବୀ |
| ନିଶା | ନୈଶ |
| ଧର୍ମ | ଧାର୍ମିକ |
| ଦିନ | ଦୈନିକ |
| ତ୍ରୁଟି | ତ୍ରୁଟିଆ |
| ପାହାଡ଼ | ପାହାଡ଼ିଆ |
| ମୁନ | ମୁନିଆ |
| ହଳ | ହଳିଆ |
| ଦାଢ଼ି | ଦାଢୁଆ |
| ଦାନ୍ତ | ଦାନ୍ତୁରା |
| ଲାଜ | ଲାଜୁଆ |
| କାନ୍ଦ | କାନ୍ଦୁରା |
| କୃପା | କୃପାଳୁ |
| ମୂଲ୍ୟ | ମୂଲ୍ୟବାନ୍ |
| ପୁତ୍ର | ପୁତ୍ରବାନ୍ |
| ଲକ୍ଷ୍ମୀ | ଲକ୍ଷ୍ମୀବାନ୍ |
| ଗୋ | ଗବ୍ୟ |
| ଲୁଣ | ଲୁଣିଆ |
| ଦେହ | ଦୈହିକ |
| ମେଘ | ମେଘୁଆ |
| ଗେରୁ | ଗେରୁଆ |
| ସମୁଦ୍ର | ସାମୁଦ୍ରିକ |
| ଚକ୍ଷୁ | ଚାକ୍ଷୁଷ |
| ଜାତି | ଜାତୀୟ |
| ମାନବ | ମାନବୀୟ |
| ସମାଜ | ସାମାଜିକ |
| ସମୟ | ସାମୟିକ |
| ପର୍ବତ | ପାର୍ବତ୍ୟ |
| ସ୍ୱର୍ଗ | ସ୍ୱର୍ଗୀୟ |
| ରାଷ୍ଟ୍ର | ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ |
୪. ତଦ୍ଧିତ — ବିଶେଷଣ → ବିଶେଷ୍ୟ
| ବିଶେଷଣ | ବିଶେଷ୍ୟ |
|---|
| କୃତଜ୍ଞ | କୃତଜ୍ଞତା |
| ସାଧୁ | ସାଧୁତା |
| ଉପାଦେୟ | ଉପାଦେୟତା |
| ପଣ୍ଡିତ | ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ |
| ଚଞ୍ଚଳ | ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟ |
| ମଧୁର | ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ |
| ବିଷମ | ବୈଷମ୍ୟ |
| ବିପୁଳ | ବିପୁଳତା |
| ବହୁଳ | ବାହୁଳ୍ୟ |
| ମହାତ୍ମା | ମହାତ୍ମ୍ୟ |
| ଧୀର | ଧୈର୍ଯ୍ୟ |
| ସୁଜନ | ସୌଜନ୍ୟ |
| ନୀଳ | ନୀଳିମା |
| ନୈତିକ | ନୈତିକତା |
| ଲଘୁ | ଲଘିମା |
| ପାଗଳ | ପାଗଳାମି |
| ବଡ଼ | ବଡ଼ିମା |
| କୁଶଳ | କୌଶଳ |
| ସୁନ୍ଦର | ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ |
| ବକ୍ର | ବକ୍ରତା |
| ସମର୍ଥ | ସାମର୍ଥ୍ୟ |
| ଶୂର | ଶୌର୍ଯ୍ୟ |
| ଗମ୍ଭୀର | ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ |
| ବୃଦ୍ଧ | ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ |
| ସମ | ସାମ୍ୟ |
| ତରୁଣ | ତାରୁଣ୍ୟ |
| କରୁଣ | କାରୁଣ୍ୟ |
| କୃପଣ | କାର୍ପଣ୍ୟ |
| ନିପୁଣ | ନୈପୁଣ୍ୟ |
| ଚପଳ | ଚାପଲ୍ୟ |
⚡ ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍ସ୍ / ଭ୍ରମ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ
- ଏକ ଶବ୍ଦର ଏକାଧିକ ରୂପ ଥିଲେ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ ବାଛନ୍ତୁ।
- କୃଦନ୍ତ ବିଶେଷଣ ସାଧାରଣତଃ ‘ତ/ନ୍ନ/ଷ୍ଟ’ ଆଦିରେ ଶେଷ ହୁଏ — ଗତ, ଭଗ୍ନ, ଦୃଷ୍ଟ।
- ବିଶେଷଣରୁ ବିଶେଷ୍ୟ ଗଠନରେ ‘ତା, ଇମା, ତ୍ୱ, ଆମି’ ଅଧିକ ବ୍ୟବହୃତ।