ଧ୍ୱନି, ବର୍ଣ୍ଣ, ମାତ୍ରା, ଫଳା ଓ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର — ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — ଧ୍ୱନି, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା; ମାତ୍ରା, ଫଳା ଓ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର।
- ଧ୍ୱନି — ମୁଖନିଃସୃତ ଭାବପ୍ରକାଶକ ଶବ୍ଦ; ବର୍ଣ୍ଣ — ଧ୍ୱନିର ଲିଖିତ ରୂପ; ବର୍ଣ୍ଣମାଳା — ବର୍ଣ୍ଣସମୂହ।
- ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ ୧୧ଟି (ବର୍ଣ୍ଣମାଳାର ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ପୁସ୍ତକଭେଦରେ ଭିନ୍ନ — ୪୯/୫୦; ପରୀକ୍ଷାପାଇଁ କେବଳ ସ୍ୱର ୧୧ ମନେରଖ) (ଅ ଆ ଇ ଈ ଉ ଊ ଋ ଏ ଐ ଓ ଔ)।
- ହ୍ରସ୍ୱ: ଅ ଇ ଉ ଋ; ଦୀର୍ଘ: ଆ ଈ ଊ ଏ ଐ ଓ ଔ; ଐ (ଅ+ଇ) ଓ ଔ (ଅ+ଉ) ସନ୍ଧ୍ୟକ୍ଷର/ସଂଯୁକ୍ତ ସ୍ୱର।
- ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରର ସାହାଯ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।
ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବିଭାଗ
| ବର୍ଗ | ବର୍ଣ୍ଣ | ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ଥାନ |
|---|
| କ-ବର୍ଗ | କ ଖ ଗ ଘ ଙ | କଣ୍ଠ୍ୟ |
| ଚ-ବର୍ଗ | ଚ ଛ ଜ ଝ ଞ | ତାଲବ୍ୟ |
| ଟ-ବର୍ଗ | ଟ ଠ ଡ ଢ ଣ | ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ |
| ତ-ବର୍ଗ | ତ ଥ ଦ ଧ ନ | ଦନ୍ତ୍ୟ |
| ପ-ବର୍ଗ | ପ ଫ ବ ଭ ମ | ଓଷ୍ଠ୍ୟ |
| ଅନ୍ତଃସ୍ଥ | ଯ ର ଲ ୱ | — |
| ଊଷ୍ମ | ଶ ଷ ସ ହ | — |
| ଅଯୋଗବାହ | ଂ ଃ ଁ | — |
- ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗର ପଞ୍ଚମ ବର୍ଣ୍ଣ ଅନୁନାସିକ (ଙ ଞ ଣ ନ ମ)।
- ଅଳ୍ପପ୍ରାଣ: ବର୍ଗର ୧ମ, ୩ୟ, ୫ମ; ମହାପ୍ରାଣ: ୨ୟ, ୪ର୍ଥ ଓ ଶ ଷ ସ ହ।
- ଅଘୋଷ: ବର୍ଗର ୧ମ ଓ ୨ୟ + ଶ ଷ ସ; ସଘୋଷ: ୩ୟ ୪ର୍ଥ ୫ମ + ଯ ର ଲ ୱ।
- ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ଥାନ: କଣ୍ଠତାଲବ୍ୟ — ଏ ଐ; କଣ୍ଠୋଷ୍ଠ୍ୟ — ଓ ଔ; ଦନ୍ତୋଷ୍ଠ୍ୟ — ୱ।
ମାତ୍ରା ଚିହ୍ନ
| ସ୍ୱର | ମାତ୍ରା | ଉଦାହରଣ |
|---|
| ଆ | ା | କା |
| ଇ | ି | କି |
| ଈ | ୀ | କୀ |
| ଉ | ୁ | କୁ |
| ଊ | ୂ | କୂ |
| ଋ | ୃ | କୃ |
| ଏ | େ | କେ |
| ଐ | ୈ | କୈ |
| ଓ | ୋ | କୋ |
| ଔ | ୌ | କୌ |
ଫଳା
| ଫଳା | ଉଦାହରଣ |
|---|
| ନ ଫଳା | କ୍ନ |
| ମ ଫଳା | କ୍ମ |
| ୟ ଫଳା | କ୍ୟ |
| ର ଫଳା | କ୍ର |
| ଳ ଫଳା | କ୍ଳ |
| ଲ ଫଳା | କ୍ଲ |
| ୱ ଫଳା | କ୍ୱ |
| ବ ଫଳା | କ୍ବ |
- ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପୂର୍ବରେ ‘ର’ ଥିଲେ ରେଫ (ର୍କ); ପରେ ଥିଲେ ର ଫଳା (କ୍ର)।
- ହଳନ୍ତ (୍) — ବ୍ୟଞ୍ଜନର ସ୍ୱର ଲୋପ ଚିହ୍ନ।
ଅନୁନାସିକ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର (୨୦ଟି)
| ବର୍ଗ | ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର |
|---|
| କ | ଙ୍କ ଙ୍ଖ ଙ୍ଗ ଙ୍ଘ |
| ଚ | ଞ୍ଚ ଞ୍ଛ ଞ୍ଜ ଞ୍ଝ |
| ଟ | ଣ୍ଟ ଣ୍ଠ ଣ୍ଡ ଣ୍ଢ |
| ତ | ନ୍ତ ନ୍ଥ ନ୍ଦ ନ୍ଧ |
| ପ | ମ୍ପ ମ୍ଫ ମ୍ବ ମ୍ଭ |
| ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର | ଗଠନ |
|---|
| କ୍ଷ | କ+ଷ |
| ଜ୍ଞ | ଜ+ଞ |
| ଶ୍ର | ଶ+ର |
| ତ୍ର | ତ+ର |
| ଷ୍ଟ | ଷ+ଟ |
| ସ୍ଥ | ସ+ଥ |
| ସ୍ତ | ସ+ତ |
| ଦ୍ଧ | ଦ+ଧ |
| ହ୍ମ | ହ+ମ |
| ଶ୍ଚ | ଶ+ଚ |