ସକର୍ମକ, ଅକର୍ମକ, ଦ୍ୱିକର୍ମକ ଓ ମିଶ୍ର କ୍ରିୟା — ବିସ୍ତୃତ ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — କ୍ରିୟା ଅଧ୍ୟାୟ
୧. କର୍ମ ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟାର ଭେଦ
| ପ୍ରକାର | ଲକ୍ଷଣ | ଉଦାହରଣ |
|---|
| ସକର୍ମକ | କର୍ମ ଥାଏ; ‘କଣ/କାହାକୁ?’ ପଚାରିଲେ ଉତ୍ତର ମିଳେ | ରମେଶ ଆମ୍ବ ଖାଉଛି। |
| ଅକର୍ମକ | କର୍ମ ନଥାଏ; କ୍ରିୟାର ଫଳ କର୍ତ୍ତାଠାରେ ରହେ | ବିଜୁଳି ଆକାଶରେ ଚମକୁଛି। |
| ଦ୍ୱିକର୍ମକ | ଦୁଇଟି କର୍ମ — ମୁଖ୍ୟ (ବସ୍ତୁ) ଓ ଗୌଣ (ବ୍ୟକ୍ତି) | ନୀହାରିକା ନଳିନୀକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇଲା। |
| ପ୍ରେରଣାର୍ଥକ | କର୍ତ୍ତା ଅନ୍ୟକୁ କାମ କରାଏ | ମା ଶିଶୁକୁ ଖୁଆଇଲା। |
୨. ସକର୍ମକ କ୍ରିୟା — ଉଦାହରଣ ବାକ୍ୟ (କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କ୍ରିୟା)
| ବାକ୍ୟ | କର୍ତ୍ତା | କର୍ମ | କ୍ରିୟା |
|---|
| ରମେଶ ଆମ୍ବ ଖାଉଛି। | ରମେଶ | ଆମ୍ବ | ଖାଉଛି |
| ସୀତା ଗୀତ ଗାଉଛି। | ସୀତା | ଗୀତ | ଗାଉଛି |
| କୃଷକ ଧାନ କାଟୁଛି। | କୃଷକ | ଧାନ | କାଟୁଛି |
| ଶୁଭ୍ରା ସମ୍ବାଦପତ୍ର ପଢ଼ୁଛି। | ଶୁଭ୍ରା | ସମ୍ବାଦପତ୍ର | ପଢ଼ୁଛି |
| ସୁମନ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣୁଛି। | ସୁମନ | ସଙ୍ଗୀତ | ଶୁଣୁଛି |
| ମା’ ଭାତ ରାନ୍ଧୁଛନ୍ତି। | ମା’ | ଭାତ | ରାନ୍ଧୁଛନ୍ତି |
| ପିଲାଟି ବହି ପଢ଼ୁଛି। | ପିଲାଟି | ବହି | ପଢ଼ୁଛି |
| ବାପା ବଜାରରୁ ମାଛ ଆଣିଲେ। | ବାପା | ମାଛ | ଆଣିଲେ |
| ଶିଶୁଟି ଖେଳଣା ଭାଙ୍ଗିଲା। | ଶିଶୁଟି | ଖେଳଣା | ଭାଙ୍ଗିଲା |
| ଧୋବା ଲୁଗା ଧୋଉଛି। | ଧୋବା | ଲୁଗା | ଧୋଉଛି |
| ସେ ଦରଜା ଖୋଲିଲା। | ସେ | ଦରଜା | ଖୋଲିଲା |
| ମାଳୀ ଫୁଲ ତୋଳୁଛି। | ମାଳୀ | ଫୁଲ | ତୋଳୁଛି |
| ଶିଳ୍ପୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ୁଛି। | ଶିଳ୍ପୀ | ମୂର୍ତ୍ତି | ଗଢ଼ୁଛି |
| ବିଲେଇ ମୂଷା ଧରିଲା। | ବିଲେଇ | ମୂଷା | ଧରିଲା |
| ଛାତ୍ରମାନେ ପାଠ ମୁଖସ୍ଥ କରୁଛନ୍ତି। | ଛାତ୍ରମାନେ | ପାଠ | କରୁଛନ୍ତି |
| କୁମ୍ଭାର ହାଣ୍ଡି ଗଢ଼ୁଛି। | କୁମ୍ଭାର | ହାଣ୍ଡି | ଗଢ଼ୁଛି |
| ଚାକର ଗୋରୁ ଧୋଉଛି। | ଚାକର | ଗୋରୁ | ଧୋଉଛି |
| ପିତା ଗାଈ କିଣିଲେ। | ପିତା | ଗାଈ | କିଣିଲେ |
| ଭାଇ ଚିଠି ଲେଖୁଛି। | ଭାଇ | ଚିଠି | ଲେଖୁଛି |
| କୁକୁର ହାଡ଼ ଚୋବାଉଛି। | କୁକୁର | ହାଡ଼ | ଚୋବାଉଛି |
୩. ସକର୍ମକ କ୍ରିୟାର ତାଲିକା
ଅର୍ଜିବା · ଅର୍ପିବା · ଆଙ୍କିବା · ଆଣିବା · କରିବା · କାଟିବା · କାମୁଡ଼ିବା · କିଣିବା · କୁଟିବା · ଖାଇବା · ଖୋଲିବା · ଗଢ଼ିବା · ଗପିବା · ଗୁଣିବା · ଘୋରିବା · ଚାଖିବା · ଚାଟିବା · ଚାହିଁବା · ଚିରିବା · ଚୁମ୍ବିବା · ଛାଡ଼ିବା · ଛୁଇଁବା · ଜପିବା · ଜିତିବା · ଜାଳିବା · ଠେଲିବା · ଦେଖିବା · ପିଇବା · ପିନ୍ଧିବା · ଧରିବା · ଧୋଇବା · ନେବା · ବାନ୍ଧିବା · ବିନ୍ଧିବା · ବୁଣିବା · ମାଜିବା · ମାନିବା · ମାପିବା · ମାରିବା · ରଟିବା · ଲଙ୍ଘିବା · ଲିପିବା · ଶୁଣିବା · ସହିବା · ହାଣିବା
୪. ଅକର୍ମକ କ୍ରିୟାର ତାଲିକା
ଉଇଁବା · ଉଠିବା · ଉଡ଼ିବା · ଓଲଟିବା · ଓହ୍ଲାଇବା · କମ୍ପିବା · କମିବା · କାନ୍ଦିବା · କାଶିବା · ଖସିବା · ଜୀଇବା · ବଞ୍ଚିବା · ଘୂରିବା · ଝାଉଁଳିବା · ଚଡ଼କିବା · ଚଢ଼ିବା · ଚମକିବା · ଚଳିବା · ଚହଟିବା · ଚହଳିବା · ଛିଡ଼ିବା · ଜମିବା · ଜଳିବା · ଜନ୍ମିବା · ଫାଟିବା · ଘୁମାଇବା · ଝଲସିବା · ଝୁଲିବା · ଡେଇଁବା · ଡୁବିବା · ଦଉଡ଼ିବା · ନଇଁବା · ନାଚିବା · ପଡ଼ିବା · ପହଞ୍ଚିବା · ପହଁରିବା · ପାଚିବା · ଫଳିବା · ଝଡ଼ିବା · ବର୍ଷିବା · ମରିବା · ମିଳିବା · ମିଶିବା · ରହିବା · ରାବିବା · ଲୋଟିବା · ହଲିବା · ହସିବା · ହେବା · ଶୋଇବା · ଘଟିବା · ବଢ଼ିବା · ବସିବା
ଅକର୍ମକ ବାକ୍ୟ
| ବାକ୍ୟ | କ୍ରିୟା |
|---|
| ବିଜୁଳି ଆକାଶରେ ଚମକୁଛି। | ଚମକୁଛି |
| ପ୍ରତିଯୋଗୀମାନେ ପଡ଼ିଆରେ ଧାଉଁଛନ୍ତି। | ଧାଉଁଛନ୍ତି |
| ଶିଶୁଟି ହସୁଛି। | ହସୁଛି |
| ପିଲାମାନେ ନାଚୁଛନ୍ତି। | ନାଚୁଛନ୍ତି |
| ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଉଇଁଲେ। | ଉଇଁଲେ |
| ନଦୀ ବହୁଛି। | ବହୁଛି |
| ଫୁଲ ଫୁଟିଛି। | ଫୁଟିଛି |
| ଚଢ଼େଇଟି ଉଡ଼ୁଛି। | ଉଡ଼ୁଛି |
| ମୟୂର ନାଚୁଥିଲା। | ନାଚୁଥିଲା |
| ପିଲାଟି ଶୋଇଛି। | ଶୋଇଛି |
| ଗଛରୁ ପତ୍ର ଝଡ଼ୁଛି। | ଝଡ଼ୁଛି |
| ମେଘ ଗର୍ଜୁଛି। | ଗର୍ଜୁଛି |
| ଶିଶୁଟି କାନ୍ଦୁଛି। | କାନ୍ଦୁଛି |
| ମେଘ ବର୍ଷୁଛି। | ବର୍ଷୁଛି |
| ଗୁରୁ ବସିଲେ। | ବସିଲେ |
| ବାଘ ଡେଇଁଲା। | ଡେଇଁଲା |
| ବାକ୍ୟ | କର୍ତ୍ତା | କର୍ମ ୧ | କର୍ମ ୨ | କ୍ରିୟା |
|---|
| ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ପବିତ୍ରକୁ ଅଫିସକୁ ଡାକିଲେ। | ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ | ପବିତ୍ରକୁ | ଅଫିସକୁ | ଡାକିଲେ |
| ନୀହାରିକା ନଳିନୀକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇଲା। | ନୀହାରିକା | ନଳିନୀକୁ | ପାଠ | ପଢ଼ାଇଲା |
| ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଧନ ମାଗୁନାହିଁ। | ମୁଁ | ତୁମକୁ | ଧନ | ମାଗୁନାହିଁ |
| ଆପଣ ମୋତେ ସତ କହୁନାହାନ୍ତି। | ଆପଣ | ମୋତେ | ସତ | କହୁନାହାନ୍ତି |
| ମୁଁ ରୋଗୀକୁ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା ଦେଲି। | ମୁଁ | ରୋଗୀକୁ | ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା | ଦେଲି |
| ସମରେଶ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲା ନାହିଁ। | ସମରେଶ | ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ | ଉତ୍ତର | ଦେଇପାରିଲା |
| ଗିରୀଶ ରମେଶକୁ ଅନେକଥର ଚିଠି ଲେଖିଛି। | ଗିରୀଶ | ରମେଶକୁ | ଚିଠି | ଲେଖିଛି |
| ଶିକ୍ଷକ ପିଲାମାନଙ୍କୁ କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଉଛନ୍ତି। | ଶିକ୍ଷକ | ପିଲାମାନଙ୍କୁ | କ୍ରିକେଟ | ଖେଳାଉଛନ୍ତି |
| ବାପା ମା’ଙ୍କୁ ପୁରାଣ ଶୁଣାଉଛନ୍ତି। | ବାପା | ମା’ଙ୍କୁ | ପୁରାଣ | ଶୁଣାଉଛନ୍ତି |
| ବନ୍ଧୁ ମୋତେ କନ୍ୟାକୁମାରୀ ଦେଖାଇଲେ। | ବନ୍ଧୁ | ମୋତେ | କନ୍ୟାକୁମାରୀ | ଦେଖାଇଲେ |
୬. ଅମିଶ୍ର ଓ ମିଶ୍ର କ୍ରିୟା
- ଅମିଶ୍ର (ଏକକ) କ୍ରିୟା — ଗୋଟିଏ ପଦରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଯଥା — ଉଇଁଲେ, ପଢ଼ିଲେ।
- ମିଶ୍ର (ଯୌଗିକ) କ୍ରିୟା — ଦୁଇ ପଦରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଯଥା — ଉଦିତ ହେଲେ, ପାଠ କଲେ।
- ମିଶ୍ର କ୍ରିୟାର ପୂର୍ବ ପଦ (ବିଶେଷ୍ୟ/ବିଶେଷଣ) ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥ ଦିଏ; ଶେଷ ପଦ (ହେବା/କରିବା) କାଳ ବୁଝାଏ।
- ‘ହେବା’ ଯୁକ୍ତ ମିଶ୍ର କ୍ରିୟା ସାଧାରଣତଃ ଅକର୍ମକ; ‘କରିବା’ ଯୁକ୍ତ ସାଧାରଣତଃ ସକର୍ମକ।
ଅମିଶ୍ର → ମିଶ୍ର (ସକର୍ମକ, ‘କରିବା’ ଯୋଗ)
| ଅମିଶ୍ର | ମିଶ୍ର |
|---|
| ଗାଉଛି | ଗାନ କରୁଛି |
| ଶୁଣିଲେ | ଶ୍ରବଣ କଲେ |
| ଦେଖିବ | ଦର୍ଶନ କରିବ |
| ପିଇବା | ପାନ କରିବା |
| ଫେରିବା | ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିବା |
| ବହିବା | ବହନ କରିବା |
| କିଣିବା | କ୍ରୟ କରିବା |
| ଯିବା | ଗମନ କରିବା |
| ସହିବା | ସହ୍ୟ କରିବା |
| ଜିଣିବା | ଜୟ କରିବା |
| ଖାଇବା | ଭୋଜନ କରିବା |
| ପିନ୍ଧିବା | ପରିଧାନ କରିବା |
| ପଢ଼ିଲେ | ପାଠ କଲେ |
ଅମିଶ୍ର → ମିଶ୍ର (ଅକର୍ମକ, ‘କରିବା’ ଯୋଗ)
| ଅମିଶ୍ର | ମିଶ୍ର |
|---|
| ଶୋଇଲେ | ଶୟନ କଲେ |
| ଧାଉଁଛି | ଧାବନ କରୁଛି |
| କାନ୍ଦିବା | କ୍ରନ୍ଦନ କରିବା |
| ଗର୍ଜିବ | ଗର୍ଜନ କରିବ |
| ଓହ୍ଲାଇବା | ଅବତରଣ କରିବା |
| ହସିବା | ହାସ୍ୟ କରିବା |
ଅମିଶ୍ର → ମିଶ୍ର (ଅକର୍ମକ, ‘ହେବା’ ଯୋଗ)
| ଅମିଶ୍ର | ମିଶ୍ର |
|---|
| ଶୁଖିଲା | ଶୁଷ୍କ ହେଲା |
| ଜାଗିବ | ଜାଗ୍ରତ ହେବ |
| ମରିବା | ମୃତ ହେବା |
| ପାଚିବା | ପକ୍ୱ ହେବା |
| କମ୍ପିବା | କମ୍ପିତ ହେବା |
| ଛିଣ୍ଡିବା | ଛିନ୍ନ ହେବା |
| ଜନ୍ମିବା | ଜାତ ହେବା |
| ବଢ଼ିବା | ବର୍ଦ୍ଧିତ ହେବା |
| ପଡ଼ିବା | ପତିତ ହେବା |
| ଉଇଁଲେ | ଉଦିତ ହେଲେ |
୭. ସହାୟକାରୀ ଧାତୁ ଓ ଯୌଗିକ କ୍ରିୟା
ମୁଖ୍ୟ ଧାତୁ ସହ ସହାୟକାରୀ ଧାତୁ ଯୋଗ ହୋଇ ଯୌଗିକ କ୍ରିୟା ଗଠିତ ହୁଏ। ଉଦାହରଣ:
| ସହାୟକାରୀ ଧାତୁ | ଯୌଗିକ କ୍ରିୟା |
|---|
| ଉଠ୍ | ଗର୍ଜିଉଠିଲା · ମାତିଉଠିଲା · କହିଉଠିଲା · ଫୁଲିଉଠିଲା · ହସିଉଠିଲା |
| ପଡ୍ | ଡେଇଁପଡ଼ିବା · ଖସିପଡ଼ିବା · ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା · ଲାଗିପଡ଼ିବା · ବସିପଡ଼ିବା |
| ପକା | କାନ୍ଦିପକାଇବା · କହିପକାଇବା · ଗିଳିପକାଇଲା |
| ପାର୍ | ପଢ଼ିପାରିବା · କରିପାରିବା · ଶୁଣିପାରିବା · ଲେଖିପାରିବା · ଗଣିପାରିବା |
| ସାର୍ | ଲେଖିସାରିବା · ଖାଇସାରିବା · ପଢ଼ିସାରିବା · ଖେଳିସାରିବା · କହିସାରିବା |
| ଦେ | ଦେଇଦେବା · କହିଦେବା · ହସିଦେବା · ଚାହିଁଦେବା · ମାରିଦେବା |
| ନେ | ମାରିନେବା · ବୋହିନେବା · ଲେଖିନେବା · ବାନ୍ଧିନେବା · ଦେଖିନେବା |
| ଆଣ୍ | ବୋହିଆଣିବା · ମାଗିଆଣିବା · କିଣିଆଣିବା · ଗୋଡ଼େଇଆଣିବା · ଉଠାଇଆଣିବା |
| ଯା | ପଢ଼ିଯିବା · ନେଇଯିବା · ଚାଲିଯିବା · ଖାଇଯିବା · ଧାଇଁଯିବା · ଉଡ଼ିଯିବା · ସରିଯିବା |
⚡ ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍ସ୍ / ଭ୍ରମ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ
- କ୍ରିୟାକୁ ‘କଣ?’ ପଚାର — ଉତ୍ତର ମିଳିଲେ ସକର୍ମକ, ନ ମିଳିଲେ ଅକର୍ମକ।
- ଦୁଇଟି କର୍ମ (ବ୍ୟକ୍ତି + ବସ୍ତୁ) ଥିଲେ ଦ୍ୱିକର୍ମକ — ଯଥା ‘ଶିଖାଇଲେ, ଦେଲେ, ପଢ଼ାଇଲେ’।
- କେତେକ କ୍ରିୟା ବାକ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସକର୍ମକ ବା ଅକର୍ମକ ହୁଏ — ବାକ୍ୟ ଦେଖି ସ୍ଥିର କର।
- ଅମିଶ୍ର ‘ଶୁଖିଲା’ = ମିଶ୍ର ‘ଶୁଷ୍କ ହେଲା’; ‘ଖାଇବା’ = ‘ଭୋଜନ କରିବା’ — ଏହି ଜୋଡ଼ି ପ୍ରାୟ ଆସେ।