କାଳ, ଭାବ, ପୁରୁଷ ଓ ବଚନ — ବିସ୍ତୃତ ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — କ୍ରିୟା ଅଧ୍ୟାୟ
୧. କାଳ
- କ୍ରିୟାର ସମୟ ସୂଚକ ରୂପ = କାଳ। ତିନି କାଳ: ବର୍ତ୍ତମାନ, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ।
- ପ୍ରତ୍ୟେକର ତିନି ଭେଦ: ସାଧାରଣ (ସାଧାରଣ ଘଟଣା), ଅସମ୍ପନ୍ନ/ଘଟମାନ (ଚାଲିଥିବା), ସମ୍ପନ୍ନ/ପୁରାଘଟିତ (ସରିଥିବା)। ମୋଟ ୯ ରୂପ।
- ଅସମ୍ପନ୍ନ = ଧାତୁ + ୁ + ଛି/ଥିଲା/ଥିବ; ସମ୍ପନ୍ନ = ଧାତୁ + ି + ଛି/ଥିଲା/ଥିବ।
୨. ନଅ କାଳର ସାରଣୀ
| ଧାତୁ | ସାଧାରଣ ବର୍ତ୍ତମାନ | ଅସମ୍ପନ୍ନ ବର୍ତ୍ତମାନ | ସମ୍ପନ୍ନ ବର୍ତ୍ତମାନ | ସାଧାରଣ ଅତୀତ | ଅସମ୍ପନ୍ନ ଅତୀତ | ସମ୍ପନ୍ନ ଅତୀତ | ସାଧାରଣ ଭବିଷ୍ୟତ | ଅସମ୍ପନ୍ନ ଭବିଷ୍ୟତ | ସମ୍ପନ୍ନ ଭବିଷ୍ୟତ |
|---|
| ପଢ଼ | ପଢ଼େ | ପଢ଼ୁଛି | ପଢ଼ିଛି | ପଢ଼ିଲା | ପଢ଼ୁଥିଲା | ପଢ଼ିଥିଲା | ପଢ଼ିବ | ପଢ଼ୁଥିବ | ପଢ଼ିଥିବ |
| ଲେଖ | ଲେଖେ | ଲେଖୁଛି | ଲେଖିଛି | ଲେଖିଲା | ଲେଖୁଥିଲା | ଲେଖିଥିଲା | ଲେଖିବ | ଲେଖୁଥିବ | ଲେଖିଥିବ |
| ଦେଖ | ଦେଖେ | ଦେଖୁଛି | ଦେଖିଛି | ଦେଖିଲା | ଦେଖୁଥିଲା | ଦେଖିଥିଲା | ଦେଖିବ | ଦେଖୁଥିବ | ଦେଖିଥିବ |
| ଶୁଣ | ଶୁଣେ | ଶୁଣୁଛି | ଶୁଣିଛି | ଶୁଣିଲା | ଶୁଣୁଥିଲା | ଶୁଣିଥିଲା | ଶୁଣିବ | ଶୁଣୁଥିବ | ଶୁଣିଥିବ |
| ଖେଳ | ଖେଳେ | ଖେଳୁଛି | ଖେଳିଛି | ଖେଳିଲା | ଖେଳୁଥିଲା | ଖେଳିଥିଲା | ଖେଳିବ | ଖେଳୁଥିବ | ଖେଳିଥିବ |
| ବସ | ବସେ | ବସୁଛି | ବସିଛି | ବସିଲା | ବସୁଥିଲା | ବସିଥିଲା | ବସିବ | ବସୁଥିବ | ବସିଥିବ |
| ଚାଲ | ଚାଲେ | ଚାଲୁଛି | ଚାଲିଛି | ଚାଲିଲା | ଚାଲୁଥିଲା | ଚାଲିଥିଲା | ଚାଲିବ | ଚାଲୁଥିବ | ଚାଲିଥିବ |
| ଗାଅ | ଗାଏ | ଗାଉଛି | ଗାଇଛି | ଗାଇଲା | ଗାଉଥିଲା | ଗାଇଥିଲା | ଗାଇବ | ଗାଉଥିବ | ଗାଇଥିବ |
୩. ଭାବ
| ଭାବ | ଅର୍ଥ | ରୂପ |
|---|
| ଅଭିପ୍ରାୟିକ (ସାଧାରଣ) | ଇଚ୍ଛା, ଅନୁମାନ, ସମ୍ଭାବନା | ଧାତୁ + ନ୍ତା — ପଢ଼ନ୍ତା |
| ଅଭିପ୍ରାୟିକ (ଅସମ୍ପନ୍ନ) | ଚାଲିଥିବା ସମ୍ଭାବନା | ଧାତୁ + ୁଥାନ୍ତା — ପଢ଼ୁଥାନ୍ତା |
| ଅଭିପ୍ରାୟିକ (ସମ୍ପନ୍ନ) | ସରିଥିବା ସମ୍ଭାବନା | ଧାତୁ + ିଥାନ୍ତା — ପଢ଼ିଥାନ୍ତା |
| ଅନୁଜ୍ଞା | ଆଜ୍ଞା, ଅନୁରୋଧ, ଉପଦେଶ | ପଢ଼, ପଢ଼ନ୍ତୁ |
ଅଭିପ୍ରାୟିକ ଓ ଅନୁଜ୍ଞା ରୂପ — ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ
| ଧାତୁ | ଅଭିପ୍ରାୟିକ ଭାବ (ସାଧାରଣ) | ଅଭିପ୍ରାୟିକ ଭାବ (ଅସମ୍ପନ୍ନ) | ଅଭିପ୍ରାୟିକ ଭାବ (ସମ୍ପନ୍ନ) | ଅନୁଜ୍ଞା ଭାବ |
|---|
| ପଢ଼ | ପଢ଼ନ୍ତା | ପଢ଼ୁଥାନ୍ତା | ପଢ଼ିଥାନ୍ତା | ପଢ଼ନ୍ତୁ |
| ଲେଖ | ଲେଖନ୍ତା | ଲେଖୁଥାନ୍ତା | ଲେଖିଥାନ୍ତା | ଲେଖନ୍ତୁ |
| ଦେଖ | ଦେଖନ୍ତା | ଦେଖୁଥାନ୍ତା | ଦେଖିଥାନ୍ତା | ଦେଖନ୍ତୁ |
| ଶୁଣ | ଶୁଣନ୍ତା | ଶୁଣୁଥାନ୍ତା | ଶୁଣିଥାନ୍ତା | ଶୁଣନ୍ତୁ |
| ଖେଳ | ଖେଳନ୍ତା | ଖେଳୁଥାନ୍ତା | ଖେଳିଥାନ୍ତା | ଖେଳନ୍ତୁ |
| ବସ | ବସନ୍ତା | ବସୁଥାନ୍ତା | ବସିଥାନ୍ତା | ବସନ୍ତୁ |
| ଚାଲ | ଚାଲନ୍ତା | ଚାଲୁଥାନ୍ତା | ଚାଲିଥାନ୍ତା | ଚାଲନ୍ତୁ |
| ଗାଅ | ଗାନ୍ତା | ଗାୁଥାନ୍ତା | ଗାିଥାନ୍ତା | ଗାନ୍ତୁ |
୪. ପୁରୁଷ ଓ ବଚନ ନିୟମ
- ସମ୍ମାନସୂଚକ କର୍ତ୍ତା ହେଲେ କ୍ରିୟା ବହୁବଚନ (ଶିକ୍ଷକ ଆସିଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ — ଆସନ୍ତି; ଭବିଷ୍ୟତ — ଆସିବେ)।
- ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ କର୍ତ୍ତା ହେଲେ ସାଧାରଣତଃ ଏକବଚନ କ୍ରିୟା (ଗଛ ପଡ଼ିଲା)।
- ବହୁବଚନ କର୍ତ୍ତା (ସେମାନେ, ପିଲାଏ) ସହ ବହୁବଚନ କ୍ରିୟା (ପଢ଼ିଲେ)।
⚡ ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍ସ୍ / ଭ୍ରମ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ
- ଅସମ୍ପନ୍ନ = ‘ଉ’; ସମ୍ପନ୍ନ = ‘ଇ’ — ମାତ୍ରାଟି ଦେଖି ଚିହ୍ନଟ କର (ପଢ଼ୁଛି vs ପଢ଼ିଛି)।
- ପଢ଼ିଲା = ସାଧାରଣ ଅତୀତ; ପଢ଼ିଥିଲା = ସମ୍ପନ୍ନ ଅତୀତ; ପଢ଼ୁଥିଲା = ଅସମ୍ପନ୍ନ ଅତୀତ।
- ‘ଥାନ୍ତା’ ଥିଲେ ଅଭିପ୍ରାୟିକ ଭାବ; ‘ନ୍ତୁ’ ଥିଲେ ଅନୁଜ୍ଞା।
- ଭବିଷ୍ୟତ ସାଧାରଣ ‘ଇବ’ (ପଢ଼ିବ) ଓ ସମ୍ପନ୍ନ ‘ଇଥିବ’ (ପଢ଼ିଥିବ) ମଧ୍ୟରେ ଗୁଲେଇ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।