ଶୁଦ୍ଧ ବନାନ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
OPSC ASO, OSSC, OSSSC ଭଳି ପରୀକ୍ଷାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗରେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତି ପେପରରେ ଶୁଦ୍ଧ ବନାନ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ। ସାଧାରଣତଃ ୪ଟି ବିକଳ୍ପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ବା ଅଶୁଦ୍ଧ ବନାନଟି ବାଛିବାକୁ ହୁଏ। ଅଧିକାଂଶ ଭୁଲ ଇ/ଈ, ଉ/ଊ, ଶ/ଷ/ସ, ନ/ଣ ଓ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷରରେ ହୁଏ। ନିମ୍ନ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ମନେ ରଖିଲେ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରଶ୍ନ ସହଜରେ ହୋଇଯିବ।
୧. ‘-ଈ’ ଶବ୍ଦ ସମାସରେ ‘-ଇ’ ହୁଏ
ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସ୍ୱାମୀ, ଧନୀ, ମନୀଷୀ, ସ୍ଥାୟୀ — ଏକା ଥିଲେ ଦୀର୍ଘ ଈ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସହ ଯୋଡ଼ି ହେଲେ ବା -ତା / -ତ୍ୱ / -ନୀ ଲାଗିଲେ ହ୍ରସ୍ୱ ଇ।
- ପ୍ରାଣୀ → ପ୍ରାଣିବର୍ଗ, ପ୍ରାଣିଗଣ (✗ ପ୍ରାଣୀବର୍ଗ)
- ପକ୍ଷୀ → ପକ୍ଷିରାଜ, ପକ୍ଷିଶାବକ · ମନ୍ତ୍ରୀ → ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ · ମନୀଷୀ → ମନୀଷିଗଣ
- ସ୍ୱାମୀ → ସ୍ୱାମିସେବା · ଧନୀ → ଧନିପୁତ୍ର · ସ୍ଥାୟୀ → ସ୍ଥାୟିଭାବ, ସ୍ଥାୟିତ୍ୱ
- ଉପକାରୀ → ଉପକାରିତା · ପାରଦର୍ଶୀ → ପାରଦର୍ଶିତା · ଉପଯୋଗୀ → ଉପଯୋଗିତା
- ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ: ଅଭିମାନୀ → ଅଭିମାନିନୀ, ଦୁଃଖୀ → ଦୁଃଖିନୀ, ଓଜସ୍ୱୀ → ଓଜସ୍ୱିନୀ, ଅଧିକାରୀ → ଅଧିକାରିଣୀ
୨. ପିତା, ଭ୍ରାତା, ନେତା ସମାସରେ ‘-ଋ’ ରୂପ ନିଅନ୍ତି
- ପିତା → ପିତୃଧନ, ପିତୃପିତାମହ (✗ ପିତାଧନ) · ଭ୍ରାତା → ଭ୍ରାତୃଗଣ
- ଅଭିନେତା → ଅଭିନେତୃଗଣ · ଶ୍ରୋତା → ଶ୍ରୋତୃମଣ୍ଡଳୀ · କର୍ତ୍ତା → କର୍ତ୍ତ୍ରୀ
୩. ‘ମନଃ, ଯଶଃ, ଶିରଃ, ରଜଃ’ — ବିସର୍ଗ ସନ୍ଧି
- କୋମଳ ବର୍ଣ୍ଣ ଆଗରେ ଓ: ମନୋଭାବ, ମନୋରଞ୍ଜନ, ମନୋଦୁଃଖ, ଯଶୋଲାଭ, ଯଶୋଧନ, ରଜୋଗୁଣ, ଶିରୋମଣି, ଶିରୋବ୍ୟଥା, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ
- କ, ପ ଆଗରେ ଃ ରହେ: ମନଃକଷ୍ଟ, ମନଃପୀଡ଼ା, ଅନ୍ତଃକରଣ, ଅନ୍ତଃସତ୍ତ୍ୱା, ଅଧଃପତନ
- ଛ ଆଗରେ ଶ୍ଛ: ଶିରଶ୍ଛେଦ · ସ ଆଗରେ ଃ: ସଦ୍ୟଃସ୍ନାତ
- ନିଃ/ଦୁଃ + ର → ପୂର୍ବ ସ୍ୱର ଦୀର୍ଘ: ନିଃ + ରୋଗ = ନୀରୋଗ; କିନ୍ତୁ ନିର୍ + ଜନ = ନିର୍ଜନ (✗ ନୀର୍ଜନ), ଦୁଃ + ଅବସ୍ଥା = ଦୁରବସ୍ଥା (✗ ଦୂରାବସ୍ଥା)
୪. ସ୍ୱର ପରେ ‘ଛ’ → ‘ଚ୍ଛ’
ବୃକ୍ଷଚ୍ଛାୟା, ପରିଚ୍ଛେଦ, ପରିଚ୍ଛଦ, ବିଚ୍ଛେଦ, ଏକଚ୍ଛତ୍ର, ରାଜଚ୍ଛତ୍ର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ, ସ୍ୱଚ୍ଛ (✗ ସ୍ୱଛ)
୫. ‘ଉତ୍ / ଉଦ୍’ ଉପସର୍ଗ — ଦୁଇଟି ତ/ଦ
ଉତ୍ + ତାପ = ଉତ୍ତାପ; ସେହିପରି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତେଜିତ, ଉତ୍ତୋଳନ, ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ, ଉତ୍ତପ୍ତ; ଉଦ୍ + ଦେଶ୍ୟ = ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଉତ୍ + ଶୃଙ୍ଖଳ = ଉଚ୍ଛୃଙ୍ଖଳ; ଉତ୍ + ସବ = ଉତ୍ସବ।
୬. ଣତ୍ୱ ବିଧି — ‘ନ’ କେବେ ‘ଣ’ ହୁଏ
ସେହି ଶବ୍ଦରେ ଋ, ର, ଷ ପରେ ‘ନ’ ପ୍ରାୟତଃ ‘ଣ’ ହୁଏ: କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ, ଅର୍ଣ୍ଣବ, ଅପରାହ୍ଣ, ପୂର୍ବାହ୍ଣ, ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ, ସମରାଙ୍ଗଣ, ଲାବଣ୍ୟ, ଗଣ୍ୟ, ଅକର୍ମଣ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ।
ଫାନ୍ଦ: ମଧ୍ୟାହ୍ନ ରେ ର/ଷ ନାହିଁ — ତେଣୁ ‘ନ’ ରହେ।
୭. ଷତ୍ୱ ବିଧି — ଶ / ଷ / ସ
- ଅଭି, ଅନୁ, ପରି, ନି ଭଳି ‘ଇ/ଉ’ ଶେଷ ଉପସର୍ଗ ପରେ ‘ସ’ ଅନେକ ସମୟରେ ‘ଷ’: ଅଭିଷେକ, ଅଭିଷିକ୍ତ, ଆନୁଷଙ୍ଗିକ, ନିଷେବଣ, ପରିଷ୍କାର, ଆବିଷ୍କାର, ନିଷ୍କଳଙ୍କ, ଅନ୍ୱେଷଣ। (ବ୍ୟତିକ୍ରମ: ଅନୁସରଣ, ବିସର୍ଜନ — ମୁଖସ୍ଥ କର।)
- ‘ଅ/ଆ’ ପରେ ‘ସ’ ରହେ: ନମସ୍କାର, ପୁରସ୍କାର, ପରସ୍ପର, ଧୂଳିସାତ୍।
- ମନେରଖ: ଅଭିଳାଷ, ଅଭିଶାପ, ଆଷାଢ଼, ସୁଷମା, ସୁଷୁପ୍ତି, ଶୁଶ୍ରୂଷା, ସଂଶୟ, ଲାଭଲେଶ, ଗଣେଶ, ମାଉସୀ, ସୋରିଷ।
୮. ପ୍ରତ୍ୟୟ — ‘-ଈୟ’, ‘-ଈନ’, ‘-ଇକ’
- -ଈୟ (ଦୀର୍ଘ): ଜାତୀୟ, ଆତ୍ମୀୟ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ, ଯାବତୀୟ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ
- -ଈନ / -ଈଣ (ଦୀର୍ଘ): କୁଳୀନ, ନବୀନ, ସର୍ବଜନୀନ, ସାର୍ବଜନୀନ, ତତ୍କାଳୀନ, ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣ
- -ଇକ (ହ୍ରସ୍ୱ) ଓ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ବୃଦ୍ଧି: ଭୂଗୋଳ → ଭୌଗୋଳିକ, ଉପନିବେଶ → ଔପନିବେଶିକ, ବ୍ୟବହାର → ବ୍ୟାବହାରିକ, ସପ୍ତାହ → ସାପ୍ତାହିକ, ସଂସାର → ସାଂସାରିକ, କାୟା → କାୟିକ, ତତ୍କାଳ → ତତ୍କାଳିକ
୯. ଦୁଇଥର ପ୍ରତ୍ୟୟ ଲଗାନ୍ତୁ ନାହିଁ
ଶବ୍ଦଟି ନିଜେ ଭାବବାଚକ ହୋଇଥିଲେ ପୁଣି ‘-ତା’ ଲାଗେ ନାହିଁ:
- ✗ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟତା → ✓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ / ସୁନ୍ଦରତା · ✗ ଐକ୍ୟତା → ✓ ଐକ୍ୟ / ଏକତା
- ✗ ଦାରିଦ୍ରତା → ✓ ଦରିଦ୍ରତା / ଦାରିଦ୍ର୍ୟ · ✗ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟତା → ✓ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ / ବିଶିଷ୍ଟତା
- ✗ ଆବଶ୍ୟକୀୟ → ✓ ଆବଶ୍ୟକ · ✗ ସଶଙ୍କିତ → ✓ ସଶଙ୍କ · ✗ ନିରପରାଧୀ → ✓ ନିରପରାଧ · ✗ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷୀ → ✓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ
୧୦. ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ରୂପ
- -ବତୀ / -ମତୀ / -ତୀ ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘ ଈ: ଗୁଣବତୀ, ଯୁବତୀ
- -ଇକା ରେ ହ୍ରସ୍ୱ ଇ: କାଳିକା, କୁମାରିକା, ଚଣ୍ଡିକା, ସେବିକା
- -ଈୟସୀ: ଗରୀୟସୀ, ମହୀୟସୀ · ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ (✗ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ)
ସବୁଠୁ ବେଶି ଭୁଲ ହେଉଥିବା ୪୦ଟି ଶବ୍ଦ
| ଅଶୁଦ୍ଧ ✗ | ଶୁଦ୍ଧ ✓ | ଅଶୁଦ୍ଧ ✗ | ଶୁଦ୍ଧ ✓ |
|---|---|---|---|
| ଆଶ୍ରୀବାଦ | ଆଶୀର୍ବାଦ | ଦୁରୁହ | ଦୁରୂହ |
| ନିରିକ୍ଷା | ନିରୀକ୍ଷା | ଅଧିନ | ଅଧୀନ |
| ପ୍ରତ୍ୟକ | ପ୍ରତ୍ୟେକ | ଅନୁଦିତ | ଅନୂଦିତ |
| ଇନ୍ଦ୍ରୀୟ | ଇନ୍ଦ୍ରିୟ | ଉପକୁଳ | ଉପକୂଳ |
| ଉଦେଶ୍ୟ | ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | କୌତୁହଳ | କୌତୂହଳ |
| ସାହାର୍ଯ୍ୟ | ସାହାଯ୍ୟ | ସାହାସ | ସାହସ |
| ଘଟଣା | ଘଟନା | ଦୁର୍ଘଟଣା | ଦୁର୍ଘଟନା |
| ଶତାବ୍ଦି | ଶତାବ୍ଦୀ | ଏକାକି | ଏକାକୀ |
| ସ୍ୱାଧିନ | ସ୍ୱାଧୀନ | ସ୍ୱଭାବିକ | ସ୍ୱାଭାବିକ |
| ସମାସ୍ୟା | ସମସ୍ୟା | ସନ୍ୟାସୀ | ସନ୍ନ୍ୟାସୀ |
| ଅଧର୍ଯ୍ୟ | ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ | ଧର୍ଯ୍ୟ | ଧୈର୍ଯ୍ୟ |
| ଅବିଭାବକ | ଅଭିଭାବକ | ଅଭୁଦୟ | ଅଭ୍ୟୁଦୟ |
| ଅନ୍ତେଷ୍ଟି | ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି | ଜେଷ୍ଟ | ଜ୍ୟେଷ୍ଠ |
| ଘନିଷ୍ଟ | ଘନିଷ୍ଠ | ଷଷ୍ଟି | ଷଷ୍ଠୀ |
| ମୁଖସ୍ତ | ମୁଖସ୍ଥ | ଅବସ୍ତା | ଅବସ୍ଥା |
| ଋଣଗ୍ରସ୍ଥ | ଋଣଗ୍ରସ୍ତ | ଅଭ୍ୟସ୍ଥ | ଅଭ୍ୟସ୍ତ |
| ଭୌଗଳିକ | ଭୌଗୋଳିକ | ସପ୍ତାହିକ | ସାପ୍ତାହିକ |
| ମଧୁସୁଦନ | ମଧୁସୂଦନ | ପୁରଷତ୍ତମ | ପୁରୁଷୋତ୍ତମ |
| ଭୂବନେଶ୍ୱର | ଭୁବନେଶ୍ୱର | ଦୂର୍ଗା | ଦୁର୍ଗା |
| ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳୀ | ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି | ସିନ୍ଦୁର | ସିନ୍ଦୂର |
ପରୀକ୍ଷା କୌଶଳ
- ପ୍ରଥମେ ଶବ୍ଦଟିକୁ ମୂଳ ଶବ୍ଦ + ଉପସର୍ଗ/ପ୍ରତ୍ୟୟ ରେ ଭାଙ୍ଗ — ନିୟମ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
- ୪ଟି ବିକଳ୍ପ ପ୍ରାୟ ଏକାଭଳି ଦେଖାଯାଏ — ଅକ୍ଷର ଅକ୍ଷର ମିଳାଅ: ଇ/ଈ, ଉ/ଊ, ଶ/ଷ/ସ, ନ/ଣ, ସ୍ତ/ସ୍ଥ, ଷ୍ଟ/ଷ୍ଠ।
- ପ୍ରତିଦିନ ୩୦–୪୦ଟି ପ୍ରଶ୍ନ Learn mode ରେ କର, ଭୁଲ ହେଲେ ☆ Save କର — ପ୍ରୋଫାଇଲରୁ ପୁଣି ଦେଖ।