ବାକ୍ୟର ପ୍ରକାର — ବିସ୍ତୃତ ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — ବାକ୍ୟର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଅର୍ଥବୋଧକ ଓ ଭାବବୋଧକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଉକ୍ତିକୁ ବାକ୍ୟ କହନ୍ତି। ଭାବସୂଚକ ଓ ଗଠନମୂଳକ (ରୂପସୂଚକ) — ଏହି ଦୁଇ ଆଧାରରେ ବାକ୍ୟର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ।
୧. ଭାବସୂଚକ ବାକ୍ୟ — ଚାରି ପ୍ରକାର
| ପ୍ରକାର | ପରିଚୟ | ଉଦାହରଣ |
|---|---|---|
| ବିବୃତିସୂଚକ (ବିବରଣାତ୍ମକ) | କୌଣସି ବିଷୟରେ କିଛି ବର୍ଣ୍ଣନା ବା ବିବରଣୀ | ଶରତ ଋତୁରେ ଗଙ୍ଗଶିଉଳି ଫୁଟେ । |
| ପ୍ରଶ୍ନସୂଚକ (ପ୍ରଶ୍ନାତ୍ମକ) | ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯାଏ | ତୁମେ ଦିଲ୍ଲୀ ଦେଖିଛ ? |
| ଆଦେଶସୂଚକ (ଅନୁଜ୍ଞାସୂଚକ) | ଆଦେଶ, ଉପଦେଶ, ଅନୁରୋଧ, ଅନୁମତି, କାମନା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବ | ପରିଶ୍ରମ କର । (ଉପଦେଶ) · ଦୟାକରି ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ । (ଅନୁରୋଧ) · ତୁମେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଅ । (ଆଶୀର୍ବାଦ) |
| ବିସ୍ମୟସୂଚକ | ମନର ବିସ୍ମୟ ବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବ | ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ କି ସୁନ୍ଦର ! |
ଉପରୋକ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାରର ବାକ୍ୟକୁ ଅସ୍ତିବାଚକ ଓ ନାସ୍ତିବାଚକ ଭେଦରେ ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ। ଅସ୍ତିବାଚକ ଓ ନାସ୍ତିବାଚକ ବାକ୍ୟକୁ ନିଷେଧସୂଚକ ବାକ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
| ପ୍ରକାର | ଅସ୍ତିବାଚକ | ନାସ୍ତିବାଚକ |
|---|---|---|
| ବିବୃତି | ଶୀତ ହେଉଛି । | ଶୀତ ହେଉନାହିଁ । |
| ପ୍ରଶ୍ନ | ତୁମେ ମୋତେ ମନେ ପକାଉଥିଲ ? | ତୁମେ ମୋତେ ମନେ ପକାଉ ନ ଥିଲ ? |
| ଆଦେଶ | ପାଠ ପଢ଼ । | ପାଠ ପଢ଼ନାହିଁ । |
| ବିସ୍ମୟ | ଲୋକଟା କି ଭୟଙ୍କର ! | ଲୋକଟା କି ଭୟଙ୍କର ନୁହେଁ ! |
୨. ଗଠନମୂଳକ (ରୂପସୂଚକ) ବାକ୍ୟ — ତିନି ପ୍ରକାର
| ପ୍ରକାର | ପରିଚୟ | ଉଦାହରଣ |
|---|---|---|
| ସରଳ ବାକ୍ୟ | ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସମାପିକା କ୍ରିୟା ଥିବା ବାକ୍ୟ (ଏକାଧିକ ଅସମାପିକା କ୍ରିୟା ଥାଇପାରେ) | ଫୁଲ ଫୁଟିଛି । · ଘଣ୍ଟା ବାଜନ୍ତେ ପ୍ରାର୍ଥନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । · ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଧରି ଖେଳପଡ଼ିଆକୁ ଗଲେ । |
| ଯୌଗିକ ବାକ୍ୟ | ଏକାଧିକ ସରଳ ବାକ୍ୟ ସଂଯୋଜକ ଅବ୍ୟୟଦ୍ୱାରା (ଓ, ଏବଂ, କିନ୍ତୁ, କିମ୍ବା, ନଚେତ୍, ତଥାପି, ମାତ୍ର) ଯୁକ୍ତ | ବାପା ସବୁଦିନ ସକାଳୁ ଉଠନ୍ତି ଏବଂ ହରିନାମ ନିଅନ୍ତି । |
| ଜଟିଳ ବାକ୍ୟ | ଗୋଟିଏ ପ୍ରଧାନ ବାକ୍ୟ ଓ ଏକ ବା ଏକାଧିକ ଅପ୍ରଧାନ ଖଣ୍ଡବାକ୍ୟ (ଯେ, ଯଦି, ଯୁତରାଂ, ଯେହେତୁ, ଯେତେବେଳେ-ସେତେବେଳେ, ଯେପରି-ସେପରି, ଯେଉଁଠି-ସେଠାରେ, ଯାହାର-ତାହାର ଆଦି) | ଯେ ସତ କହେ, ସେ ନିର୍ଭୀକ ଅଟେ । · ତୁମେ ଯଦି କହିବ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି । |
- ଯୌଗିକ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ବାକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସମକକ୍ଷ ବାକ୍ୟ।
- ଜଟିଳ ବାକ୍ୟର ଅପ୍ରଧାନ ବାକ୍ୟକୁ ଉପବାକ୍ୟ / ଆଶ୍ରିତ / ନିର୍ଭରଶୀଳ ବାକ୍ୟ ଓ ପ୍ରଧାନକୁ ପ୍ରଧାନ ଉପବାକ୍ୟ କହନ୍ତି।
- ଯେଉଁ ପଦ-ସମଷ୍ଟିରେ କର୍ତ୍ତା ଓ ସମାପିକା କ୍ରିୟା ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାହା ଖଣ୍ଡବାକ୍ୟ।
- କ୍ରିୟାବିଶେଷଣ ଉପବାକ୍ୟ — ସ୍ଥାନ, ସମୟ, କାରଣ ଆଦି ଜଣାଏ (ଯଥା: ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ହେବ, ସେଠାରେ ଶୋଇପଡ଼)।
- ଏକାଧିକ କର୍ତ୍ତା ‘ଓ’, ‘ଏବଂ’ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମାପିକା କ୍ରିୟା ଗୋଟିଏ ହେଲେ ବାକ୍ୟ ସରଳ ହିଁ ରହେ — ଯଥା: ବୁଢ଼ା, ଚିନି, ନଡ଼ିଆ ଓ ଦହି ମୋର ପ୍ରିୟ ଜଳଖିଆ ।
⚡ ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍ସ୍ / ଭ୍ରମ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ
- ସମାପିକା କ୍ରିୟା ଗଣ: ୧ = ସରଳ; ସମକକ୍ଷ ବାକ୍ୟ ଅବ୍ୟୟ ସହ ଏକାଧିକ = ଯୌଗିକ; ପ୍ରଧାନ + ଆଶ୍ରିତ = ଜଟିଳ।
- ଓ/ଏବଂ/କିନ୍ତୁ/କିମ୍ବା/ନଚେତ୍/ତଥାପି/ମାତ୍ର → ଯୌଗିକ ବାକ୍ୟର ସଂଯୋଜକ।
- ଯେ/ଯଦି/ଯେହେତୁ/ଯେତେବେଳେ-ସେତେବେଳେ → ଜଟିଳ ବାକ୍ୟର ଯୋଜକ।
- ନାସ୍ତିବାଚକ କଲେ କାଳ ବଦଳେ ନାହିଁ।