ସର୍ବନାମ — ବିସ୍ତୃତ ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — ବିଶେଷ୍ୟ, ସର୍ବନାମ, ବିଶେଷଣ ଅଧ୍ୟାୟ।
- ଏକ ପଦ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଯେଉଁ ପଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ତାହା ସର୍ବନାମ।
- ଏହା ବାକ୍ୟର ପୁନରୁକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୁତିକଟୁ ଦୋଷ ଦୂର କରି ଶ୍ରୁତିମଧୁରତା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ସର୍ବନାମ କାହା ପରିବର୍ତ୍ତେ?
| କାହା ବଦଳରେ | ଉଦାହରଣ |
|---|
| ବିଶେଷ୍ୟ | ଈଶ୍ୱର ଦୟାଳୁ । ସେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳକାରୀ । |
| ବିଶେଷଣ | ପିତା ଚତୁର, କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ର ସେପରି ନୁହେଁ । (ସେପରି = ଚତୁର) |
| ବାକ୍ୟ | ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ପ୍ରବୀଣ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ, ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି । |
| ବାକ୍ୟାର୍ଥ | କବି ଜୟଦେବ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ, ଏହା କାହାକୁ ଅଜଣା ନାହିଁ । |
ସର୍ବନାମର ପ୍ରକାର (ସାରସ୍ୱତ)
| # | ପ୍ରକାର | କାର୍ଯ୍ୟ | ଉଦାହରଣ |
|---|
| ୧ | ପୁରୁଷବାଚକ ବା ବ୍ୟକ୍ତିବାଚକ | ବିଭିନ୍ନ ପୁରୁଷର ବ୍ୟକ୍ତି ବଦଳରେ | ମୁଁ, ଆମେମାନେ, ତୁ, ତୁମେ, ତୁମେମାନେ, ସେ, ସେମାନେ, ଆପଣ, ଆପଣମାନେ |
| ୨ | ପ୍ରଶ୍ନବାଚକ | ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ | କିଏ, କ’ଣ, କେଉଁ, କେଉଁଠି, କାହିଁକି, କାହାକୁ |
| ୩ | ନିର୍ଦ୍ଦେଶାତ୍ମକ | ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ | ଏ ଲୋକ, ଏହି ଗ୍ରାମ, ସେହି ଶିକ୍ଷକ |
| ୪ | ଆପେକ୍ଷିକ ବା ସମ୍ବନ୍ଧବାଚକ | ପରସ୍ପରକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରେ | ଯେ–ସେ, ଯାହା–ତାହା, ଯେତିକି–ସେତିକି, ଯେପରି–ସେପରି, ଯାହାର–ତାହାର |
| ୫ | ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ | ବିଶେଷ୍ୟ ପଦକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ | ଉଭୟେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ, ସବୁ, ଅନ୍ୟ, ଅପର |
| ୬ | ଆତ୍ମବାଚକ | ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ପରିବର୍ତ୍ତେ ‘ନିଜ’ ଅର୍ଥରେ | ନିଜ, ନିଜେ, ଆପେ, ଆପଣା |
| ୭ | ସମୁଚ୍ଚୟୀ ବା ସମୁଚ୍ଚୟବୋଧକ | ବିଶେଷ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ବସି ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟ ଯୋଗ କରେ | ଯେ (‘ଏମିତି ଲୋକ କେହି ନାହିଁ, ଯେ ଜୀବନରେ ଥରେ ମିଛ କହିନାହିଁ’) |
ପୁରୁଷ ବିଭାଗ
| ପୁରୁଷ | ସର୍ବନାମ |
|---|
| ପ୍ରଥମ | ମୁଁ, ଆମେମାନେ |
| ଦ୍ୱିତୀୟ | ତୁ, ତୁମେ, ତୁମେମାନେ, ଆପଣ, ଆପଣମାନେ |
| ତୃତୀୟ | ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇ ପୁରୁଷର ସର୍ବନାମ ବାଦ୍ ଦେଲେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସର୍ବନାମ (ସେ, ସେମାନେ, କିଏ, ଯାହା…) |
ବିଭକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସର୍ବନାମର ରୂପ
| ମୂଳ | ରୂପ |
|---|
| ମୁଁ | ମୋତେ, ମୋ’ଦ୍ୱାରା, ମୋ’ଠାରୁ, ମୋ’ର, ମୋ’ଠାରେ |
| ତୁ | ତୋତେ, ତୋ’ଦ୍ୱାରା, ତୋ’ଠାରୁ, ତୋ’ର, ତୋ’ଠାରେ |
| ସେ | ତାକୁ, ତା’ଦ୍ୱାରା/ତାହାଦ୍ୱାରା, ତା’ଠାରୁ/ତାହାଠାରୁ, ତା’ର/ତାହାର, ତା’ଠାରେ/ତାହାଠାରେ |
- ବିଶେଷ୍ୟ ବିଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ (ବାଳକକୁ, ବାଳକର); ସର୍ବନାମ ବିଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ (ମୁଁ→ମୋତେ)।
⚡ ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍ସ୍ / ଭ୍ରମ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ
- ସେ — ପୁରୁଷବାଚକ ଓ ‘ସେ ମନିଷ’ ପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାତ୍ମକ ଦୁଇଥିରେ ଆସିପାରେ; ବାକ୍ୟରେ ଭୂମିକା ଦେଖ।
- ଯ-ଆରମ୍ଭ ଶବ୍ଦର ସମ୍ବନ୍ଧୀ ପଦ ସ/ତ-ଆରମ୍ଭ (ଯାହା–ତାହା)।
- ପୁରୁଷ ପ୍ରଶ୍ନରେ — ମୁଁ ପ୍ରଥମ, ତୁମେ/ଆପଣ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ତୃତୀୟ।