ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଆମେ OPSC ASO ଏବଂ OSSC ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ ଏକପଦୀକରଣ (One-word substitution) ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିବା। ପୂର୍ବ ବର୍ଷର ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଆଧାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି MCQs ଏବଂ ନିୟମାବଳୀ ଆପଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷାରେ ଅଧିକ ମାର୍କ ଆଣିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।
ଏକପଦୀକରଣ କ'ଣ? (What is One-word Substitution in Odia)
ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣରେ, ଏକ ବଡ଼ ବାକ୍ୟାଂଶ କିମ୍ବା ଅନେକ ପଦର ଅର୍ଥକୁ ଯେତେବେଳେ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଏକପଦୀକରଣ କୁହାଯାଏ। ଏହା ଭାଷାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିଥାଏ।
ଦୁଇ ବା ତତୋଽଧିକ ପଦ ମିଶି ଯେଉଁ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ସେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥକୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ପଦରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏକପଦୀକରଣ ବା ସଂକ୍ଷେପଣ କୁହାଯାଏ।
ଏକପଦୀକରଣର ପ୍ରକାରଭେଦ (Types of One-word Substitution)
ଓଡ଼ିଆ ଏକପଦୀକରଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ସନ୍ଧି, ସମାସ, ଉପସର୍ଗ, କୃଦନ୍ତ, ତଦ୍ଧିତ ଏବଂ ନାମଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ।
ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସଂସ୍କୃତ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ମୂଳ ଧାତୁ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟୟର ଜ୍ଞାନ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ସନ୍ଧି ଓ ସମାସ ଦ୍ୱାରା ଏକପଦୀକରଣ
ସନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ପଦ ମିଶି ଏକ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଗଠନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍ଥରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷେ ସମାସରେ ବିଭକ୍ତି ଲୋପ ପାଏ।
ମନଃ + ଅଭୀଷ୍ଟ = ମନୋଭୀଷ୍ଟ (ସନ୍ଧି)। ଭିକ୍ଷାର ଅଭାବ = ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ (ନଞ୍ ତତ୍ପୁରୁଷ ସମାସ)।
କୃଦନ୍ତ ଓ ତଦ୍ଧିତ ପ୍ରତ୍ୟୟ
କୃଦନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଧାତୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଯେପରି 'ଭୋଜ୍ୟ' (ଯାହାକୁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ)। ତଦ୍ଧିତ ପ୍ରତ୍ୟୟ ପ୍ରାତିପଦିକ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଯେପରି 'ଦୈନିକ' (ପ୍ରତିଦିନ ଘଟୁଥିବା)।
- ସମାନ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଯଥା: ଅମର (ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ) ଏବଂ ଅଜର (ଯାହାର ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ନାହିଁ) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ।
- 'ଦୁର୍ଲଭ' (ଅତି କଷ୍ଟରେ ମିଳେ) ଏବଂ 'ଅପ୍ରାପ୍ୟ' (ମିଳିବା ଅସମ୍ଭବ) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିଥାଏ।
ଉପସର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏକପଦୀକରଣ
ଉପସର୍ଗ ଯୋଗରେ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଏ। ଯଥା: 'ଅ' ଉପସର୍ଗ ନଞ୍ ଅର୍ଥ ଦିଏ (ଅକ୍ଷମ), 'ସୁ' ଉପସର୍ଗ ଉତ୍ତମତା ଦିଏ (ସୁଲଭ), 'ଦୁର୍' ଉପସର୍ଗ କଷ୍ଟ ଦିଏ (ଦୁର୍ଗମ)।
OPSC ASO ପରୀକ୍ଷାରେ ସାଧାରଣତଃ ସନନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟୟ (ଯଥା: ଜିଘାଂସା, ବୁଭୁକ୍ଷା) ଏବଂ ଯଙନ୍ତ ପଦ (ଯଥା: ଦେଦୀପ୍ୟମାନ) ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।
ପୂର୍ବ ପରୀକ୍ଷାରେ ପଚରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
| ଶବ୍ଦ (Term) | ଅର୍ଥ (Meaning) | ପ୍ରକାର |
|---|---|---|
| ଅସୂର୍ଯ୍ୟମ୍ପଶ୍ୟା | ଯେଉଁ ନାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିନାହିଁ | ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ |
| ଦେଦୀପ୍ୟମାନ | ବାରମ୍ବାର ଦୀପ୍ତ ହେଉଥିବା | ଯଙ୍ ଲୁଗନ୍ତ |
| ସଦିଚ୍ଛା | ସତ୍ + ଇଚ୍ଛା | ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସନ୍ଧି |
| ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ | ନିଜ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଯେ | ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ |
ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ (ଏକପଦୀକରଣ MCQs for OPSC ASO)
"ଯାହାର ନାଶ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହେବାର ସ୍ୱଭାବ ଅଛି" - ଏହି ବାକ୍ୟାଂଶ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏକପଦ କଣ ହେବ?
- ଅମର
- ଅଜର
- ନଶ୍ୱର
- ଶାଶ୍ୱତ
Show answer
(c) - 'ନଶ୍' ଧାତୁରୁ 'ଇତ୍ୱର' ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗରେ ନଶ୍ୱର ଗଠିତ ହୁଏ। ଅମରର ଅର୍ଥ ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ।
'ଅସୂର୍ଯ୍ୟମ୍ପଶ୍ୟା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥବୋଧକ ବାକ୍ୟାଂଶ କଣ?
- ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଭୟ କରେ
- ଯେଉଁ ନାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିନାହିଁ
- ଯାହାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ
- ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ
Show answer
(b) - ଏହା 'ଅ + ସୂର୍ଯ୍ୟ + ପଶ୍ୟା' (ନଞ୍ + ସୂର୍ଯ୍ୟ + ଦେଖିବା) ଆଧାରରେ ଗଠିତ ଏକ ନଞ୍ ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ। OPSC ASO
'ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି' - ଏହାର ଏକପଦୀକରଣ କଣ?
- ଜିଜ୍ଞାସୁ
- ବୁଭୁକ୍ଷା
- ଜିଘାଂସା
- ପିପାସୁ
Show answer
(c) - ହନ୍ (ହତ୍ୟା କରିବା) ଧାତୁରୁ ସନନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗରେ ଜିଘାଂସା ଗଠିତ ହୁଏ।
"ମନଃ + ଅଭୀଷ୍ଟ" ର ସନ୍ଧିଜ ରୂପ କଣ ହେବ?
- ମନୋଭୀଷ୍ଟ
- ମନାଭୀଷ୍ଟ
- ମନୋଭିଷ୍ଟ
- ମନଃଭୀଷ୍ଟ
Show answer
(a) - ବିସର୍ଗ ସନ୍ଧି ନିୟମ ଅନୁସାରେ 'ମନଃ' ପରେ 'ଅ' ଥିଲେ 'ଓ' ହୋଇଯାଏ।
'ଯାହା ଅତି କଷ୍ଟରେ ମିଳେ' - ଏହି ବାକ୍ୟାଂଶ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏକପଦ କଣ?
- ଦୁର୍ଲଭ
- ସୁଲଭ
- ଅପ୍ରାପ୍ତ
- ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ
Show answer
(a) - 'ଦୁର୍' (କଷ୍ଟଦାୟକ) ଏବଂ 'ଲଭ' (ମିଳିବା) ମିଶି ଦୁର୍ଲଭ ଗଠିତ ହୁଏ।