ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷୋକ୍ତି ଓ ପରୋକ୍ଷୋକ୍ତି — ବିସ୍ତୃତ ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷୋକ୍ତି ଓ ପରୋକ୍ଷୋକ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ।
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷୋକ୍ତି: ବକ୍ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅବିକଳ ପ୍ରକାଶ କଲେ — ଯଥା: ମଧୁ କହିଲା, “ମୁଁ ଗୋଟିଏ ବହି ପଢ଼ୁଥିଲି ।”
ପରୋକ୍ଷୋକ୍ତି: ବକ୍ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ (ଅବିକଳ ନୁହେଁ) ପ୍ରକାଶ କଲେ — ଯଥା: ମଧୁ କହିଲା ଯେ ସେ ଗୋଟିଏ ବହି ପଢ଼ୁଥିଲା ।
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷୋକ୍ତିରୁ ପରୋକ୍ଷୋକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିବାର ନିୟମ
| # | ନିୟମ |
|---|---|
| ୧ | ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଉକ୍ତିକୁ ସାଧାରଣତଃ ଉଦ୍ଧୃତି ଚିହ୍ନ (“ ”) ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଏ; ପରୋକ୍ଷରେ ଉଦ୍ଧୃତି ଚିହ୍ନ ଲୋପ ପାଏ। |
| ୨ | ଉଦ୍ଧୃତ ବାକ୍ୟ ପୂର୍ବରେ କମା (,) ଦିଆଯାଏ। |
| ୩ | ପରୋକ୍ଷ ଉକ୍ତିରେ ‘ଯେ’, ‘ବୋଲି’ ଆଦି ଅବ୍ୟୟ ପଦ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହାଇଫେନ୍ (–) ଦିଆଯାଏ। |
| ୪ | ପ୍ରଧାନ ବାକ୍ୟର କ୍ରିୟା ଅତୀତ କାଳର ହୋଇଥିଲେ, ପରୋକ୍ଷରେ କହିବା କ୍ରିୟାର ମଧ୍ୟ ଅତୀତ କାଳ ହୁଏ। ଯଥା — ଶ୍ୟାମ କହିଲା, “ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି ।” → ଶ୍ୟାମ କହିଲା ଯେ ସେ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଲା । |
| ୫ | ପରୋକ୍ଷ ଉକ୍ତିରେ ଉଦ୍ଧୃତ ବାକ୍ୟର ପୁରୁଷ ଓ କାଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ (ମୁଁ/ଆମେ → ସେ/ସେମାନେ)। |
| ୬ | ସାର୍ବଜନୀନ ସତ୍ୟ ବା ନିତ୍ୟନୈମିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ କାଳର କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯଥା — ସେ କହିଲା, “ସାଧୁତା ଗୋଟିଏ ଭଲ ଗୁଣ ଅଟେ ।” → ସେ କହିଲା ଯେ ସାଧୁତା ଗୋଟିଏ ଭଲ ଗୁଣ ଅଟେ । |
| ୭ | ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷୋକ୍ତିରେ ବକ୍ତା ବର୍ତ୍ତମାନ/ଭବିଷ୍ୟତ କାଳର କ୍ରିୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରୋକ୍ଷୋକ୍ତିରେ କ୍ରିୟାର କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ। |
ବାକ୍ୟ ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
| ପ୍ରକାର | ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷୋକ୍ତି | ପରୋକ୍ଷୋକ୍ତି |
|---|---|---|
| ବିବରଣାତ୍ମକ / ବିବୃତିସୂଚକ | ସ୍ୱରୂପ କହିଲା, “ଆମେ ବଗିଚାରେ ଖେଳୁଥିଲୁ ।” | ସ୍ୱରୂପ କହିଲା ଯେ ସେମାନେ ବଗିଚାରେ ଖେଳୁଥିଲେ । |
| ପ୍ରଶ୍ନସୂଚକ | ବାପା କହିଲେ, “ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କରିସାରିଛ କି?” | ବାପା ପଚାରିଲେ ମୁଁ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ କରିସାରିଥିଲି କି ନାହିଁ ବୋଲି । |
| ଅନୁଜ୍ଞାସୂଚକ (ଉପଦେଶ) | ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରକୁ କହିଲେ, “ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପାଠ ପଢ଼ ।” | ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ । |
| ଅନୁଜ୍ଞାସୂଚକ (ଅନୁରୋଧ) | ଭିକାରିଟି କହିଲା, “ଦୟାକରି ମତେ କିଛି ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ।” | ଭିକାରିଟି ତାଙ୍କୁ କିଛି ଖାଇବାକୁ ଦେବାପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲା । |
| ଅନୁଜ୍ଞାସୂଚକ (ଆଶୀର୍ବାଦ) | ଗୁରୁ ଛାତ୍ରକୁ କହିଲେ, “ଈଶ୍ୱର ତୁମର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ ।” | ଈଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଗୁରୁ ଛାତ୍ରକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ । |
| ବିସ୍ମୟାଦିବୋଧକ | ସାଧୁ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଜଗତବାସୀ ସୁଖରେ ରହନ୍ତୁ !” | ସମସ୍ତ ଜଗତବାସୀ ସୁଖରେ ରହନ୍ତୁ ବୋଲି ସାଧୁ କାମନା କଲେ । |
⚡ ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍ସ୍ / ଭ୍ରମ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ
- ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ‘ମୁଁ’ ଥିଲେ ପରୋକ୍ଷରେ ସାଧାରଣତଃ ‘ସେ’ ହୁଏ (ବକ୍ତା ଅନୁସାରେ)।
- କାଳ ବଦଳେ: ବର୍ତ୍ତମାନ (ପଢ଼ୁଛି) → ଅତୀତ ଚଳନ୍ତି (ପଢ଼ୁଥିଲା); ଅତୀତ (ପଢ଼ିଲି) → ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅତୀତ (ପଢ଼ିଥିଲା)।
- ସତ୍ୟ କଥାରେ କାଳ ବଦଳେ ନାହିଁ।
- ଉଦ୍ଧୃତି ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ; ‘ଯେ/ବୋଲି’ ଥିଲେ ପରୋକ୍ଷ।