ଛନ୍ଦ — ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — ଛନ୍ଦ ଅଧ୍ୟାୟ।
- ଛନ୍ଦ = ଅକ୍ଷର/ମାତ୍ରାର ନିୟମବଦ୍ଧ ଗତିଶୀଳ ଶବ୍ଦ-ଯୋଜନା; ସଂସ୍କୃତରେ ‘ବୃତ୍ତ’।
- ଯତି = ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ।
- ମୁଖ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଗ: ମିତ୍ରାକ୍ଷର ଓ ଅମିତ୍ରାକ୍ଷର।
| ମିତ୍ରାକ୍ଷର ପ୍ରକାର | ଲକ୍ଷଣ |
|---|
| ପୂର୍ଣ୍ଣ | ଶେଷ ଅକ୍ଷର ଓ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ୱର ସହ ମେଳ |
| ଅପୂର୍ଣ୍ଣ | କେବଳ ଶେଷ ଅକ୍ଷରର ମେଳ |
| ଏକାନ୍ତର | ୧ମ-୩ୟ ଓ ୨ୟ-୪ର୍ଥ ପାଦର ମେଳ |
ଓଡ଼ିଆ ଛନ୍ଦ ଓ ଯତିପାତ
| ଛନ୍ଦ | ପାଦର ଅକ୍ଷର | ଯତି |
|---|
| ରାମକେରୀ | ୧୬ | ୯ମ ଓ ଶେଷ ଅକ୍ଷର |
| ଚକ୍ରକେଳି | ୧୧ | ୬ଷ୍ଠ ଓ ଶେଷ ଅକ୍ଷର |
| କେଦାର ଚକ୍ରକେଳି | ୧୧ | ୫ମ ଓ ଶେଷ ଅକ୍ଷର |
| ମୁଖାରୀ | ୧୦ | ୫ମ ଓ ଶେଷ ଅକ୍ଷର |
| ଭୂପାଳ | ୨୪ | ୮ମ, ୧୪ଶ ଓ ଶେଷ ଅକ୍ଷର |
- ଗୁଜୁରୀ = ଭାଗବତ ବାଣୀ = ନବାକ୍ଷରୀ (ଭାଗବତ ଏହି ଛନ୍ଦରେ)।
- ଚକ୍ରକେଳି ଓ କେଦାର ଚକ୍ରକେଳି = ମାଳବ।
- ମହାଯାତ୍ରା (ରାଧାନାଥ) — ଅମିତ୍ରାକ୍ଷର।