ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କ୍ରମବିକାଶ — ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — ବ୍ୟାକରଣର ପ୍ରୟୋଜନୀୟତା; ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କ୍ରମବିକାଶ; ଓଡ଼ିଆ ଲିପି।
ଭାରତୀୟ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷାର ତିନି ସ୍ତର
| ସ୍ତର | କାଳ | ଭାଷା |
|---|
| ପ୍ରାଚୀନ | ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୫୦୦–୫୦୦ | ବୈଦିକ ଓ ଲୌକିକ ସଂସ୍କୃତ |
| ମଧ୍ୟ | ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୫୦୦–ଖ୍ରୀ. ୧୦୦୦ | ପାଲି (ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୫୦୦–୨୦୦), ପ୍ରାକୃତ (ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦–ଖ୍ରୀ. ୫୦୦), ଅପଭ୍ରଂଶ (ଖ୍ରୀ. ୫୦୦–୧୦୦୦) |
| ଆଧୁନିକ | ଖ୍ରୀ. ୧୦୦୦ ପରେ | ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ଅସମୀୟା, ହିନ୍ଦୀ ଇତ୍ୟାଦି |
- ଇଣ୍ଡୋ-ୟୁରୋପୀୟ ପରିବାର → ଇଣ୍ଡୋ-ଇରାନୀୟ ଶାଖା → ଭାରତୀୟ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷା।
- ପ୍ରାକୃତର ପାଞ୍ଚ ଭେଦ: ମାଗଧୀ, ପୈଶାଚୀ, ଅର୍ଦ୍ଧମାଗଧୀ, ଶୌରସେନୀ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀ।
- ଓଡ଼ିଆ ଉଦ୍ଭବ: ପୂର୍ବୀ-ମାଗଧୀ (ଔଡ୍ରୀ) ଅପଭ୍ରଂଶରୁ; ବଙ୍ଗଳା-ଅସମୀୟା ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମାଗଧୀ ଅପଭ୍ରଂଶରୁ।
- ଭରତଙ୍କ ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ଔଡ୍ରୀ ବିଭାଷା’ର ଉଲ୍ଲେଖ।
ସାହିତ୍ୟିକ ଯୁଗ
| ଯୁଗ | ପ୍ରମୁଖ ଲେଖକ/ରଚନା |
|---|
| ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ | ସାରଳା ଦାସ — ମହାଭାରତ, ଚଣ୍ଡୀପୁରାଣ, ବିଲଙ୍କା ରାମାୟଣ |
| ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀ | ପଞ୍ଚସଖା — ବଳରାମ (ଦାଣ୍ଡି ରାମାୟଣ), ଜଗନ୍ନାଥ (ଭାଗବତ), ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ, ଅନନ୍ତ, ଯଶୋବନ୍ତ |
| ମଧ୍ୟଯୁଗ (ରୀତିଯୁଗ) | ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର ଆଦି |
| ଆଧୁନିକ ଯୁଗ (୧୮୦୩ ପରେ) | ଫକୀରମୋହନ, ରାଧାନାଥ, ମଧୁସୂଦନ, ନନ୍ଦକିଶୋର, ଗଙ୍ଗାଧର |
ଲିପି
- ଲିପି = ଧ୍ୱନିର ଲିଖିତ ରୂପ; ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ଲିପି — ଖରୋଷ୍ଠୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମୀ।
- ଓଡ଼ିଆ ଲିପି ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିର କ୍ରମ-ବିବର୍ତ୍ତନରୁ ଜାତ; ଅଶୋକ ଅନୁଶାସନ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ।
- ବ୍ୟାକରଣ ଭାଷାର ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରେ।