ଅଳଙ୍କାର — ବିସ୍ତୃତ ନୋଟ୍ସ୍
ସ୍ରୋତ: ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟାକରଣ — ଅଳଙ୍କାର ଅଧ୍ୟାୟ।
- ଅଳଙ୍କାର = ଭୂଷଣ/ଶୋଭାକାରକ ଉପକରଣ; କାବ୍ୟର ଶୋଭା ବଢ଼ାଏ।
- ଦୁଇ ଭାଗ: ଶବ୍ଦାଳଙ୍କାର ଓ ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର।
| ଅଳଙ୍କାର | ଲକ୍ଷଣ | ଶ୍ରେଣୀ |
|---|
| ଅନୁପ୍ରାସ | ଏକପ୍ରକାର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣର ଆବୃତ୍ତି | ଶବ୍ଦାଳଙ୍କାର |
| ଯମକ | ଭିନ୍ନାର୍ଥବୋଧକ ଏକ ଶବ୍ଦର ପୁନରାବୃତ୍ତି | ଶବ୍ଦାଳଙ୍କାର |
| ଶ୍ଲେଷ | ଏକ ଶବ୍ଦରେ ଏକାଧିକ ଅର୍ଥ | ଶବ୍ଦାଳଙ୍କାର |
| ଉପମା | ଭିନ୍ନ ଜାତୀୟ ଦୁଇ ବସ୍ତୁର ସାଦୃଶ୍ୟ | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ରୂପକ | ଉପମେୟ-ଉପମାନର ଅଭେଦ | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ଉତ୍ପ୍ରେକ୍ଷା | ଉପମେୟକୁ ଉପମାନ ବୋଲି ସମ୍ଭାବନା | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ଅତିଶୟୋକ୍ତି | ବାଢ଼ିଚଢ଼ାଇ ବର୍ଣ୍ଣନା | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ବ୍ୟତିରେକ | ଉପମାନଠାରୁ ଉପମେୟର ଆଧିକ୍ୟ/ନ୍ୟୂନତା | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ବିରୋଧାଭାସ | ବାହ୍ୟ ବିରୋଧ, ବାସ୍ତବରେ ନୁହେଁ | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ଅର୍ଥାନ୍ତରନ୍ୟାସ | ସାମାନ୍ୟ-ବିଶେଷ ସମର୍ଥନ | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ଅପହ୍ନୁତି | ଉପମେୟ ନିଷେଧ, ଉପମାନ ସ୍ଥାପନ | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ଭ୍ରାନ୍ତିମାନ | ସାଦୃଶ୍ୟ ହେତୁ ଭ୍ରମ | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
| ସନ୍ଦେହ | ସାଦୃଶ୍ୟ ହେତୁ ସନ୍ଦେହ | ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର |
ଅନୁପ୍ରାସ ଓ ଯମକର ପ୍ରକାର
| ଅଳଙ୍କାର | ପ୍ରକାର |
|---|
| ଅନୁପ୍ରାସ | ଛେକାନୁପ୍ରାସ, ବୃତ୍ୟନୁପ୍ରାସ, ଶ୍ରୁତ୍ୟନୁପ୍ରାସ, ଅନ୍ତ୍ୟାନୁପ୍ରାସ, ଲାଟାନୁପ୍ରାସ |
| ଯମକ | ଆଦ୍ୟଯମକ, ମଧ୍ୟଯମକ, ପ୍ରାନ୍ତଯମକ, ସର୍ବଯମକ, ମାଳାଯମକ |
| ଶ୍ଲେଷ | ସଭଙ୍ଗ, ଅଭଙ୍ଗ |
| ଉପମା | ପୂର୍ଣ୍ଣୋପମା, ଲୁପ୍ତୋପମା, ମାଲୋପମା |
- ଉପମାର ଚାରି ଅଙ୍ଗ: ଉପମେୟ, ଉପମାନ, ସାଧାରଣ ଧର୍ମ, ଉପମାବାଚକ ଶବ୍ଦ।
- ଏହାର ସବୁ ଅଙ୍ଗ ଥିଲେ ପୂର୍ଣ୍ଣୋପମା; କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଲୋପ ପାଇଲେ ଲୁପ୍ତୋପମା।
⚡ ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍ସ୍ / ଭ୍ରମ ଏଡ଼ାନ୍ତୁ
- ‘ପରି, ସମାନ, ସଦୃଶ’ → ଉପମା; ‘ମୁଖଚନ୍ଦ୍ର’ (ଅଭେଦ) → ରୂପକ; ‘ନୁହେଁ… ଅଟେ’ → ଅପହ୍ନୁତି; ‘ଠାରୁ ଅଧିକ’ → ବ୍ୟତିରେକ।
- ଏକ ଶବ୍ଦ ବାରମ୍ବାର ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ → ଯମକ; ଏକ ଶବ୍ଦରେ ଦୁଇ ଅର୍ଥ → ଶ୍ଲେଷ।